Οι 200 της Καισιαριανής

Οι 200 της Καισαριανής«…Μάνα μη λυπάσαι. Χαίρε μάνα»

Οι ‘’200 της Καισαριανής’’ ήταν Έλληνες πολιτικοί κρατούμενοι που εκτελέστηκαν την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής από τις ναζιστικές δυνάμεις Κατοχής, ως αντίποινα για τη δράση της αντιστασιακής οργάνωσης του ΕΛΑΣ. Οι περισσότεροι από τους εκτελεσθέντες παραδόθηκαν στις δυνάμεις Κατοχής από το προηγούμενο φασιστικό καθεστώς της 4ης Αυγούστου, ενώ η συντριπτική πλειοψηφία των 200 ήταν μέλη του ΚΚΕ και του ΕΑΜ.

Πολιτικοί κρατούμενοι της δικτατορίας Μεταξά
Από τον Φεβρουάριο του 1937 άρχισε η συγκέντρωση των κομμουνιστών και άλλων αγωνιστών κατά της δικτατορίας του Μεταξά στο φρούριο της Ακροναυπλίας, στις φυλακές της Κέρκυρας και σε μικρά νησιά του Αιγαίου. Κατά την τετράχρονη Μεταξική Δικτατορία, χιλιάδες κομμουνιστές πέρασαν από τις φυλακές και τις εξορίες. Στο ξεκίνημα του Ιταλοελληνικού πολέμου οι κρατούμενοι και εξόριστοι κομμουνιστές ανέρχονταν περίπου στους 2.000 άντρες και γυναίκες, που κρατούνταν στην Ακροναυπλία, στην Ανάφη, στον Αι-Στράτη, στην Κέρκυρα, στην Αίγινα, στη Φολέγανδρο, στην Κίμωλο, στη Γαύδο, στη Σίκινο, στην Τρίπολη και σε άλλες φυλακές στο Ασβεστοχώρι, στην Ιο, στην Αμοργό, στην Πύλο κ.α.

Μετά από τη συνθηκολόγηση της Ελλάδας τον Απρίλιο του 1941, έγινε και η τυπική παράδοση των 600 κρατουμένων της Ακροναυπλίας στους κατακτητές. Από αυτούς, οι 200 στάλθηκαν στα στρατόπεδα Κατούνας, Βόνιτσας, Λαζαρέτο και Κέρκυρας. Άλλους 300 έστειλαν στο στρατόπεδο Λάρισας- Τρικάλων. Από το στρατόπεδο της Λάρισας, 54 εκτελέστηκαν για αντίποινα στο Κούρνοβο στις 6 Ιουνίου του 1943. Με τη συνθηκολόγηση των Ιταλών στις 8 Σεπτέμβρη 1943, οι Γερμανοί μετέφεραν τους Ακροναυπλιώτες της
Λάρισας στο Στρατόπεδο συγκέντρωσης Χαϊδαρίου.

Ο Βασίλης Μπαρτζιώτας στο βιβλίο του ‘’Εθνική Αντίσταση και Δεκέμβρης 1944’’ (2η έκδοση από τη Σύγχρονη Εποχή, σελ. 187) αναφερόμενος στο 1941 γράφει: ‘’...Μια επιτροπή των κρατουμένων Ακροναυπλιωτών ζήτησε, μέσω του αντισυνταγματάρχη χωροφυλακής Πάταρη, να γίνει δεκτή από τον ‘Αγγλο ναύαρχο, που ήταν με τα καράβια του στον Αργολικό Κόλπο (αυτός ο ναύαρχος ήταν τότε ο ουσιαστικός κυβερνήτης) και να του προτείνει να μας αφήσει ελεύθερους για να συνεχίσουμε τον αγώνα κατά των ξένων κατακτητών.’’ Ο εξοχότατος σερ ναύαρχος, όχι μόνο δε δέχτηκε την επιτροπή μας, μα μέσω του ίδιου του Πάταρη, μας έστειλε τούτη την καταπληκτική απάντηση: ’’Δε σας αφήνω ελεύθερους, γιατί είστε κομμουνιστές, θα πολεμήσετε τον κατακτητή και θα κάνετε την επανάσταση στην Ελλάδα. Και αυτό δε συμφέρει στην Αγγλία. Αν τυχόν κινηθείτε και φύγετε, θα γυρίσω τις μπούκες των κανονιών ενάντια στην Ακροναυπλία και θα σας κάψω’’. Και παρακάτω, ‘’...Φεύγοντας ο ‘Αγγλος ναύαρχος μαζί με τους προδότες ‘Ελληνες στρατηγούς και με την τελευταία διαταγή του δήμιου Μαναδιάκη, τριπλασίασαν τη φρουρά της Ακροναυπλίας, την όπλισαν με βαριά όπλα και κάνοντας αδύνατη τη δραπέτευσή μας, μας παρέδωσαν ‘’με πρωτόκολλο’’ στους Γερμανούς φασίστες’’.

Πολλοί πέθαναν ή αρρώστησαν βαριά έγκλειστοι ή εξόριστοι. Αναφέρεται πως: ‘’Από τας στερήσεις απέθαναν 64 (40 εις Άγιον Αυστράτιο, 13 εις Ακροναυπλίαν,, 4 εις Φολέγανδρον και 7 εις άλλας ξερονήσους). Υπέστησαν διασάλευσιν των φρένων από τα κακουχίας και τα βασανιστήρια 11 εις Ακροναυπλίαν και 5 εις Άγιον Ευστράτιον, προσεβλήθησαν από φυματίωσιν 70 εις Ακροναυπλίαν, 30 εις Άγιον Ευστράτιον και εις άλλους τόπους φυλακίσεως και εξορίας 100 άτομα, ενώ ησθένησαν βαρύτατα εξ άλλων νόσων 500 και πλέον άτομα.

Δυστυχώς πρέπει ενταύθα να σημειωθεί ότι μετά την κατάρρευσιν του μετώπου εκ των 1.870 πολιτικών κρατουμένων του Μεταξικού καθεστώτος οι 1.200, οι οποίοι δεν κατόρθωσαν να δραπετεύσουν, παρεδόθησαν εις τους κατακτητάς και ότι εκ τούτων οι 677 εξετελέσθησαν εις το Κούρνοβον, το Σκοπευτήριο Καισαριανής, έτι το στρατόπεδον Παύλου Μελά εν Θεσσαλονίκη και αλλαχού’’ (Ι. Κορωνάκης, Η πολιτεία της 4ης Αυγούστου, όπως παρατίθεται στο Σπύρος Λιναρδάτος, Η 4 η Αυγούστου, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα 1988, σελ. 395).

Η εκτέλεση του υποστράτηγου Κρεχ
Διμοιρία του 8ού Συντάγματος του ΕΛΑΣ υπό τον ανθυπολοχαγό ΠΖ του Ελληνικού Στρατού Μανώλη Σταθάκη επιτέθηκε κατά του διοικητή της 41ης Μεραρχίας Οχυρών και υποστράτηγου (Generalmajor) της ναζιστικής Γερμανίας Φράντς Κρεχ (Franz Krech και της συνοδείας του στην περιοχή των Μολάων Λακωνίας στις 27 Απριλίου του 1944 με αποτέλεσμα τον θάνατο αυτού και μελών της συνοδείας του. Την προηγούμενη ημέρα είχε
γίνει η απαγωγή του υποστράτηγου Κράιπε από Βρετανούς και Έλληνες αντιστασιακούς στην Κρήτη.

Το Γραφείο Στρατηγικών Υπηρεσιών με τη συνεργασία και του ΕΑΜ άφησε σκοπίμως να διαρρεύσει για λόγους προπαγάνδας ότι ο υποστράτηγος Κρεχ εκτελέστηκε από την Γκεστάπο ως αντιφρονούντας και έδωσε στη δημοσιότητα πλαστογραφημένο γράμμα του όπου καλούσε τους Γερμανούς στρατιώτες σε λιποταξία.

Αναγγελία αντιποίνων
Η εφημερίδα Καθημερινή στις 30 Απριλίου 1944, μετά την επίθεση ανταρτών του ΕΛΑΣ, δημοσίευσε την εξής ανακοίνωση:
‘’Την 27ην Απριλίου 1944 κομμουνιστικαί συμμορίαι παρά τους Μολάους κατόπιν μιας εξ ενέδρας επιθέσεως εδολοφόνησαν ανάνδρως έναν Γερμανόν Στρατηγόν και τρεις συνοδούς του. Πολλοί Γερμανοί στρατιώται ετραυματίστησαν.

Ως αντίποινα διατάχτηκε:
Ο τυφεκισμός 200 Κομμουνιστών την 1.5.1944. Ο τυφεκισμός όλων των ανδρών τους οποίους θα συναντήσουν τα γερμανικά στρατεύματα επί της οδού Μολάων προς Σπάρτην έξωθεν των χωρίων. Υπό την εντύπωσιν κακουργήματος τούτου Έλληνες εθελονταί εφόνευσαν αυτοβούλως 100 άλλους κομμουνιστάς.
Ο Στρατιωτικός Διοικητής Ελλάδος.

Η ίδια ανακοίνωση μοιράστηκε και στη μορφή φυλλαδίου από τις γερμανικές Αρχές Κατοχής. Οι οργανώσεις του ΕΑΜ και της Κομματικής Οργάνωσης Αθηνών του ΚΚΕ προσπάθησαν σε συνδικαλιστικό και φοιτητικό επίπεδο να τους διασώσουν, ενώ έγινε προσπάθεια και για ένοπλη επέμβαση από τον ΕΛΑΣ, η οποία δεν πραγματοποιήθηκε. Έγιναν ψηφίσματα σωματείων υπέρ της σωτηρίας των μελλοθάνατων, έγινε συγκέντρωση συγγενών στη Μητρόπολη, ενώ ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός στο διαμέρισμά του προσευχόταν υπέρ της
σωτηρίας τους. Όταν αργά τη νύχτα εμφανίστηκε μπροστά στις απελπισμένες γυναίκες είπε: "Δεν μπορώ να κάνω τίποτα και το μόνο που μου απομένει είναι να παρακαλώ τον Θεό".

Η εκτέλεση των 200 κρατουμένων έγινε το πρωί της 1ης Μαΐου 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, όπου εκτελέσθηκαν με οπλοπολυβόλα, οι σοροί μεταφέρθηκαν στο Γ΄ Νεκροταφείο Αθηνών και τάφηκαν σε ατομικούς τάφους. Μεταξύ των εκτελεσμένων, ήταν ο Μικρασιάτης Ναπολέων Σουκατζίδης (εκτελούσε και χρέη διερμηνέα) και ο Αντώνης

Βαρθολομαίος, στελέχη του ΚΚΕ με χρέη στρατοπεδάρχη, που ξεχώρισαν για την αυτοθυσία τους, αφού αρνήθηκαν να εκτελεστεί άλλος στη θέση τους όπως τους προτάθηκε από τον Γερμανό διοικητή του στρατοπέδου του Χαϊδαρίου, Καρλ Φίσερ (Karl Fischer). Εκτελέστηκε επίσης και ο πρώην βουλευτής του ΚΚΕ Στέλιος Σκλάβαινας.

Το Τελευταίο Σημείωμα…
Λίγο πριν αντικρίσουν το εκτελεστικό απόσπασμα, κατά τη μεταφορά τους στο Σκοπευτήριο, πολλοί από τους μελλοθάνατους κατάφεραν να γράψουν μερικές λέξεις στα δικά τους αγαπημένα πρόσωπα και να πετάξουν τα σημειώματα στους δρόμους της Αθήνας. Λέξεις γεμάτες ανθρωπιά, πόθο για τη ζωή, λέξεις γεμάτες ιδανικά.

Σταχυολογούμε: «Όταν ο άνθρωπος δίνει τη ζωή του για ανώτερα ιδανικά, δεν πεθαίνει ποτές», έγραψε ο Μήτσος Ρεμπούτσικας. Κι ο Νίκος Μαριακάκης συμπλήρωσε: «Καλύτερα να πεθαίνει κανείς στον αγώνα για τη λευτεριά, παρά να ζει σκλάβος».

Ο Κώστας Τσίρκας με ξεχωριστό τρόπο σημείωσε: «Πρωτομαγιά. Γεια σας. Όλοι πάμε στη μάχη». Κι ο εργάτης Σάββας Σαββόπουλος συμπύκνωσε: «Ας μάθει όλη η Ελλάδα, πως ούτε στιγμή δε χάσαμε την πίστη στην τελική νίκη της Σοβιετικής Ένωσης... Καμιά δύναμη δε θα μπορέσει να τσακίσει το ΚΚΕ. Το ΚΚΕ θα νικήσει. Καλώ τον αδελφό μου, με σκληρή δουλιά να προσπαθήσει να ξεπλύνει το κακό που έκανε με τη δήλωση και την αδελφούλα μου να πάρει τη θέση μου στο ΚΚΕ».

Απολογισμός
Ο Βασίλης Μπαρτζιώτας στο βιβλίο του «Άστραψε φως η Ακροναυπλία» αναφέρει ότι ήταν 135 στους 200 οι φυλακισμένοι Ακροναυπλιώτες που εκτελέστηκαν την 1η Μαΐου του 1944 στην Καισαριανή. Μεταξύ των 200 εκτελέστηκαν και έξι τροτσκιστές και πέντε αρχειομαρξιστές.

Σύμφωνα με την απολογία του Χέλμουτ Φέλμυ στη Δίκη της Νυρεμβέργης, ο συνταγματάρχης Παπαδόγγονας λόγω προσωπικής συμπάθειας στον υποστράτηγο Φραντς Κρεχ, διέταξε χωρίς ανωτέρα εντολή είτε από τη Γερμανική διοίκηση είτε από το Υπουργείο Εσωτερικών, τη θανάτωση 100 αντιστασιακών ή ύποπτων για αντιστασιακή δράση.

Παράλληλα οι Γερμανοί σκότωσαν άλλους 25 στην Αθήνα. Συνολικά εκτελέστηκαν ως αντίποινα τουλάχιστον 325, ενώ υπήρξαν και άλλοι νεκροί στον δρόμο της επιστροφής της 117ης Μεραρχίας από τους Μολάους στη Σπάρτη. Ο Χέλμουτ Φέλμυ δικαιολόγησε τον αριθμό των εκτελεσμένων λόγω της ιδιότητας του Κρεχ ως διοικητή Μεραρχίας.

Επίλογος
Οι 200 της Καισαριανής έδωσαν τη ζωή τους για εκείνα τα ανώτερα ιδανικά που δίνουν περιεχόμενο στην έννοια «άνθρωπος». Και δεν πέθαναν ποτέ.

Εκείνη την Πρωτομαγιά, την Πρωτομαγιά του ’44, την έγραψαν με το αίμα τους σε ένα κεφάλαιο της Ιστορίας που δε θα σβήσει ποτέ.

Οι 200 αντιφασίστες πατριώτες κομμουνιστές έγιναν θρύλος. Οι κομμουνιστές δεσμώτες, που η ελληνική πλουτοκρατία, η κυβέρνηση του Τσουδερού και το καθεστώς του Μεταξά κρατούσαν έγκλειστους στην Ακροναυπλία και την Ανάφη, οι κομμουνιστές που με την είσοδο των χιτλερικών στην Ελλάδα το καθεστώς του Μεταξά και οι δωσίλογοι τους παρέδωσαν στους ναζί, μετέτρεψαν με το αίμα τους το Σκοπευτήριο σε θυσιαστήριο της λευτεριάς.

Την Πρωτομαγιά του ’44, οι 200 της Καισαριανής σήκωσαν την Ελλάδα ένα μπόι ψηλότερα. Οι πάνω από 750 συνολικά εκτελεσμένοι πατριώτες στο θυσιαστήριο της Καισαριανής σήκωσαν την Ελλάδα ψηλότερα με εκείνο τον τρόπο που ξέρουν να το κάνουν οι κομμουνιστές. Τον τρόπο που περιέγραψε λίγα χρόνια αργότερα ο Μπελογιάννης: «Με την καρδιά μας και με το αίμα μας».

Πηγές:
1. Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ, 1918 – 1939, Α2 Τόμος, Σύγχρονη Εποχή
2. Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ, 1939 – 1949, B1 Τόμος, Σύγχρονη Εποχή
3. Ν. Μπογιόπουλος, ‘’Οι 200 της Καισαριανής’’, Ημεροδρόμος (imerodromos.gr),
2 Μαΐου 2020
4. Έπεσαν για την Ζωή, Έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ, ΑΘΗΝΑ 2001, τ.Α,σ.182-196
5. Β. Μπαρτζιώτας: «Κι άστραψε φως η Ακροναυπλία», εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, σελ.
197 – 199
6. Βασίλης Μπαρτζιώτας: ‘’Εθνική Αντίσταση και Δεκέμβρης 1944’’ (2η έκδοση
Σύγχρονη Εποχή, σελ. 187)
7. Εθνική Αντίσταση 1941- 1944: «Γράμματα και μηνύματα εκτελεσμένων
πατριωτών», Αθήνα 1974, σελ. 111, 141, 143, 167
8. Γιώργος Πετρόπουλος (30/05/2002). «ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ 1944: Οι 200 εκτελεσμένοι
κομμουνιστές στην Καισαριανή». Ριζοσπάστης.
9. Η εκτέλεση των 200 πατριωτών από τους Γερμανούς στην Καισαριανή ως αντίποινα
για τον θάνατο ενός στρατηγού στη Σπάρτη.». Η Μηχανή του Χρόνου.

Διαβάστε επίσης εδώ το άρθρο για την εκτέλεση των 200 της Καισαριανής από το Culture in Athens