Οι επιστολές του Δημήτρη Κυριακούδη: ζωντανές μαρτυρίες ψυχής, αγώνα και αξιοπρέπειας

Υπάρχουν κάποια κείμενα που δεν είναι απλώς λόγια γραμμένα πάνω στο χαρτί. Είναι ανάσες ζωής. Είναι η φωνή ενός ανθρώπου που αρνήθηκε να λυγίσει από τις δυσκολίες, που πάλεψε με την απουσία, την εξορία, τη στέρηση και τη νοσταλγία, κρατώντας όμως άσβεστη τη φλόγα της αξιοπρέπειας και της αγάπης. Τέτοιες είναι οι επιστολές του Δημήτρη Κυριακούδη που διασώζονται μέχρι σήμερα.

Όλο το επίσημο αρχειακό υλικό έχει παραδοθεί στο Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας και φυλάσσεται στο Ιστορικό Αρχείο του, στο μουσείο που διατηρεί στον Περισσό, ως πολύτιμη δωρεά της οικογένειας Κυριακούδη προς το κόμμα. Πρόκειται για μια πράξη βαθιάς ιστορικής ευθύνης, ώστε η μνήμη να παραμείνει ζωντανή και προσβάσιμη στις επόμενες γενιές.

Μέσα από αυτές τις επιστολές αναδύεται η μορφή ενός ανθρώπου βαθιά καλλιεργημένου, με σπάνια ευγένεια ψυχής και ξεχωριστή πνευματική ποιότητα. Η καλλιγραφία του, προσεγμένη και υπομονετική, μαρτυρά χαρακτήρα πειθαρχημένο και εσωτερικά ακέραιο. Κάθε γραμμή του μοιάζει να γράφτηκε όχι μόνο με μελάνι, αλλά με ψυχική δύναμη.

Οι επιστολές αυτές καταγράφουν τις αγωνίες, τις απογοητεύσεις, τη μοναξιά και τις εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες βιοπορισμού και κακουχιών που αντιμετώπιζε στους τόπους εξορίας. Πίσω από τις λέξεις διακρίνεται ο καθημερινός αγώνας για επιβίωση, η στέρηση, η αβεβαιότητα της επόμενης ημέρας, αλλά και η ανάγκη να σταθεί όρθιος, παρά τα χτυπήματα της ζωής.

Κι όμως, ακόμη και μέσα σε αυτή τη δοκιμασία, η έγνοια του δεν έπαψε ποτέ να στρέφεται στους δικούς του ανθρώπους. Από μακριά προσπαθούσε να αποτελεί στήριγμα και συμβουλάτορα για τη μικρή του αδελφή, που έμεινε πίσω ορφανή έχοντας χάσει και τους δύο γονείς της. Με λόγια τρυφερά και γεμάτα ευθύνη, επιχειρούσε να καλύψει το κενό της απουσίας, να σταθεί δίπλα της έστω και μόνο με το χαρτί και τη σκέψη.

Την ίδια στιγμή, στις επιστολές του διακρίνεται η βαθιά αγάπη και η αγωνία για την αγαπημένη του Θανάσω, που έμεινε στο σπίτι να σηκώνει μόνη το βάρος της οικογένειας και τη φροντίδα των μικρών παιδιών. Η απουσία του δεν τον απομάκρυνε ποτέ από τον ρόλο του συζύγου και πατέρα. Αντίθετα, μέσα από κάθε γράμμα προσπαθούσε να βρίσκεται κοντά τους, να εμψυχώνει, να συμβουλεύει, να αγαπά.

Οι επιστολές του Δημήτρη Κυριακούδη δεν είναι απλώς οικογενειακά τεκμήρια ούτε μόνο ιστορικά ντοκουμέντα. Είναι μαθήματα ανθρωπιάς. Είναι η απόδειξη πως ακόμη και στις πιο σκοτεινές εποχές, ο άνθρωπος μπορεί να κρατήσει το φως του. Είναι η μνήμη ενός ανθρώπου που δοκιμάστηκε σκληρά, αλλά δεν έχασε ποτέ ούτε την καλοσύνη του ούτε την πίστη του στους ανθρώπους που αγαπούσε.

Και ίσως γι’ αυτό, τόσα χρόνια μετά, οι λέξεις του συνεχίζουν να συγκινούν. Γιατί μέσα τους χτυπά ακόμη μια καρδιά ζωντανή.

Αντιγραφή από πρωτότυπο

Επιστολή προς τη σύζυγο Αθανασία Κυριακούδη

"Ακροναυπλία, 31/12/1941
Αγαπημένη μου Νάσου,
Είμαι καλά κι εύχομαι και για σας νάστε πάντα καλά. Αν και σας έγραψα μπροστά από λίγες μέρες, θεωρώ σκόπιμο να σας ξαναγράψω και πάλι πρώτα να σας ευχαριστήσω για τα χρήματα που με στείλατε και δεύτερο να σας ευχηθώ για τον καινούργιο χρόνο 1942 χρόνια πολλά, καλά, ευτυχησμένα και ότι άλλο ποθείτε. Και είμαι βέβαιος πως ο καινούργιος χρόνος κάτι το καινούργιο θα μας φέρει κι όχι μονάχα καινούργιο μα και ευχάριστο και καλό. Ας ελπίσουμε λοιπόν στο τελείωμα των βασάνων μας, και στο γρήγορο αντάμωμά μας, για να ζήσουμε ήσυχοι κι’ αγαπημένοι.
Τα χριστούγεννα τα περάσαμε πολύ άσχημα, το γιατί σας το έγραψα στο προηγούμενό μου γράμμα. Σαν μέρες που άλλοτε τις ζήσαμε πολύ διαφορετικά, δεν μπορούσε παρά κάτι ν’αφίσανε στην ψυχή μας απ’ τα παλιά ευτυχισμένα χρόνια. Πόσο τα νοσταλγώ και πόσο τ’αποζητώ τώρα, μα δυστυχώς ανείκουν στο παρελθόν όπως τόσες άλλες ευχάριστες αναμνήσεις.
Όλα αυτά είχαν σαν αποτέλεσμα να σταναχωρηθώ τόσο πολύ ώστε να φτάσω σε σημείο απόγνωσης. Πήγα να [δυσανάγνωστο] [δυσανάγνωστο] πολύ άδικο όμως για τις σκέψεις μου αυτές απ’ τη μέρα κι όλας τα πράματα μίλησαν κι απόδειξαν τα εναντίον, δηλαδή ότι οι άνθρωποι μου μ’ αγαπούν, φροντίζουν κι ενδιαφέρονται για μένα. Μετάνοιοσα χίλιες φορές για το ύφος που σας έγραψα στο προηγούμενό μου γράμμα και πιστεύω να με συγχωρήσετε για το σφάλμα μου αυτό.
Παρ’ όλα αυτά όμως η κατάστασις δεν παύει από το να είναι δύσκολη κι’ ανυπόφορη για μας και γι’ αυτό είμαι υποχρεωμένος να σας γράψω πάλι κάτι σχετικό με το πως θα μπορέσετε να μας φέρετε ή να μας στείλετε τρόφιμα. Βέβαια αναγνωρίζουμε ότι υπάρχουν μεγάλα και ανυπέρβλητα εμπόδια , είναι όμως ο μοναδικός τρόπος που μπορεί να μας απαλλάξει απ’ τα δεινά μας [δυσανάγνωστο] Γραφεία Ερυθρού Σταυρού Θες/νίκη). Στο γράμμα αυτό θ΄ αναφέρετε ότι οι άνδρες σας κρατούνται από 5ετίας σαν πολιτικοί κρατούμενοι στα Στρατόπεδα και θα παρακαλείτε να σας βοηθήσουν στον τρόπο της αποστολής. Αν δεχτούν θα στέλνετε τα δέματα [δυσανάγνωστο] με οποιονδήποτε τρόπο κι από κει θ’ αναλαμβάνει αυτός να τα στέλνει. Σε μας ήλθαν τις προάλλες και μας έφεραν μερικά όσπρια, ρούχα και τσιγάρα. Πήρα κι εγώ ένα τσολιάδικο γιλέκο κι ένα ζευγάρι τσουράπια μάλλινα τα οποία έχουν 7 χρώματα, είναι σπουδέα όμως γιατί μ’ αυτά με ζέσταναν τα πόδια μου. Επί πλέον θα ζητάτε να σας βοηθήσουν κι εσάς και ιδιαίτερα με τρόφιμα για τα παιδιά (γάλα κλπ).
Θα πάτε και θα παρακαλέσετε τον κύριο [δυσανάγνωστο] δίνοντάς τον πολλά χαιρετίσματα από μένα. Αυτός σαν ανάπηρος πολέμου [δυσανάγνωστο] Αν πάλι μπορεί να κατέβει κανένας άλλος μέχρι την Αθήνα θα είναι ακόμα καλλίτερα. Κάμετε λοιπόν την πρόταση και βολιδοσκόπισε αυτή και γράψτε με αν μπορεί εν ανάγκη να τον γράψω κι εγώ. Μην αμελίστε γιατί κυνδινεύουμε.
Σας στέλνω και μερικά καρτ ποστάλ τα οποία θα δώσεις στη Μάνα σου, στη Νονά μου την Αθηνά και στη Βασιλική του Κώτσου και θα τους ευχηθείς εκ μέρους μου χρόνια πολλά [δυσανάγνωστο] θα ευχηθείς το Φώτη και την Καραβέλενα για το γιό της και για αυτήν καθώς και όλους τους συγγενείς και φίλους.
Φίλησέ με τα μικρά μας αγγελούδια πολλές φορές [δυσανάγνωστο]"

Αντιγραφή από πρωτότυπο

Απόσπασμα επιστολής 1ης προς την αδερφή Ελένη Κούκου αγνώστου ημερομηνίας

"[δυσανάγνωστο] είχε καμιά αντίρηση. Με συγχωρείς αν έγραψα κάτι που σ’ έθηξα ή κάτι που θεώρησες δυσανάρμοστο. Το θάρρος να σε γράψω κατά έναν τέτοιο τρόπο και να επιμένω να πάρεις τον Αυγερινό το πήρα από σένα την ίδια και ιδιαίτερα από τη διαβεβαίωση πως δεν έχεις σχέσεις και συμπάθεια σε κανέναν σχεδόν απ’ αυτούς που κάναν προτάσεις. Ζήτησες τη συμβουλή κι εγώ σαν αδερφός που σ’ αγαπώ και ενδιαφέρομαι για σένα μια που δεν υπήρχε αισθηματικός λόγος που να εμποδίζει την επέμβασή μου είμαν υποχρεωμένος να σε συμβουλέψω να σε κάνω τις αναγκαίες συστάσεις, να σε προφυλλάξω από κάθετι [δυσανάγνωστο] [δυσανάγνωστο] δεν το έκαμε για το κακό σου αλλά πάλι για το συμφέρον σου και για το καλό σου η στάση της και το ενδιαφέρον της εναντί σου είναι στάσις και ενδιαφέρον πραγματικής Μάνας και αδερφής.
Την απαίτηση που βάζεις σαν αντάλλαγμα στην απαίτηση τη δικιά μου, να είσαι βέβαια πως αργά ή γρήγορα κια αυτό θα γίνει κι όπως φαίνεται λίγος είναι ο καιρός που έμεινε έτσι ώστε να γνωριστήτε καλά-καλά [δυσανάγνωστο]
Γι αυτό έχω την γνώμη αν η αιτία της αναβολής της αρραβώνας είναι μονάχα η απουσίαμου, δεν θα πρέπει καθόλου να την αναβάλλετε γι αυτό εκτός κι αν υπάρχει άλλη αιτία οικονομική όπως λες, οποιαδήποτε όμως κι αν είναι φροντίστε να την υπερπιδήσετε.
Γράφοντας αυτά δεν θέλω να νομίσεις πως ότι θέλω να επιβάλλω δια της βίας τη θέληση χωρίς να λαβαίνω υπόψιν τη δική σου. Οχι κάθε άλλο είσαι ελεύθερη να κάμεις ότι καταλαβαίνεις εσύ καλύτερα, χωρίς όμως να θεωρώ περιτές τις συμβουλές μου που είναι για το καλό σου πάντα.
Τέλος όταν θ’ αρθήτε να μου φέρετε τα τρόφιμα [δυσανάγνωστο]"

Αντιγραφή από πρωτότυπο

Επιστολή 2η προς την αδερφή Ελένη Κούκου

"Ναύπλιο, 15 Αυγούστου 1942
Αγαπημένη μου αδερφή,

[δυσανάγνωστο] χθες 14 του μηνός πήρα το γράμμα από της 15ης του περασμένου μηνός...συμπλήρωσε ακριβώς ένα μήνα στο δρόμο ενώ της Νάσους που ήταν αεροπορικό το πήρα σε 7 μέρες. Γι αυτό σας παρακαλώ στο μέλλον μια [δυσανάγνωστο] πρόκειται για μεγάλα έξοδα τα γράμματα να τα στέλνεται αεροπορικώς. Άδικα λοιπόν σε μέμφομαι πως δε με γράφεις και άδικα στενοχωριόμουν ότι με ξεχνάς, ότι μάλωσες μαζί μου – και είχα εν μέρη δίκαιο και που τόσο καιρό [δυσανάγνωστο] θα τα πούμε και θα διασαφινίσουμε κάθε σκοτεινό σημείο. Εμείς σας περιμένουμε με αγωνία και ανυπομονησία γιατί όσο περνάει ο καιρός τόσο [δυσανάγνωστο] χειροτερεύει και οι κύνδινοι που μας απηλούν μεγαλώνουν.
Αν αργήσετε θα πρέπει να φροντίσετε οπωσδήποτε να με στείλετε 4-5 δεματάκια σαν δείγματα άνευ αξίας ή 10 αν μπορείτε με διάφορα όσπρια και ζυμαρικά. Προχθές σ’ ένα άτομο ήρθαν 7 τέτοια απ’ τη Φλώρινα και απορώ γιατί από σας ζητάνε [δυσανάγνωστο] σαν το ταχυδρομικό γραφείο της Νιγρίτας να υπάγεται σε άλλη επικράτεια και σε άλλη
[δυσανάγνωστο] Φροντίστε πάση θυσία να [δυσανάγνωστο] και αυτήν τη αδικία ενεργώντας κατάλληλα και να μην παρετείστε με την πρώτη δυσκολία και [δυσανάγνωστο]
Ενεργήστε γρήγορα [δυσανάγνωστο] που κάναμε δεν μπορούν να επανορθωθούν μονάχα με τις [δυσανάγνωστο] που και αυτές δεν αντέχουν πάντοτε. Στενοχωριέμαι πολύ μαθαίνοντας ότι δεν έχετε μποστάνι και απορώ ακόμα γιατί εξακολουθήτε να κάμνετε σφάλματα που δεν δικαιολογούνται. Φροντίζετε όσο μπορείτε να ικανοποιήτε τις ανάγκες
των παιδιών ώστε λιγότερο να νοιόσουν τις δύσκολες αυτές περιστάσεις. Φυλάξτε πάση θυσία τα σταφύλια για να φάτε και να κάνετε λίγο πετμέζι. Και τέλος ευχαριστώ πολύ για τα χαιρετίσματα και την καλή θέληση που έχουν να με βοηθήσουν η Πολύζου κ.λ.π. Χαιρέτησέ τους κι από μένα όλους και πες τον Κώτσο να με γράψει.
Ο Κωνσταντινίδης θέλει να [δυσανάγνωστο] από τους πατριώτες του για [δυσανάγνωστο]

Φίλησέ με πολλές φορές τα παιδιά.

Σας περιμένουμε γρήγορα. Σας χαιρετίζω.
Δ.Π.Κυριακούδης"

Δείτε εδώ το αρχείο του ΚΚΕ