Στρατόπεδο Συγκέντρωσης Λάρισας 1943

Στρατόπεδο Λάρισας 01/1943 - 09/1943 

Η παραμονή του Δημήτρη Κυριακούδη στο στρατόπεδο συγκέντρωσης της Λάρισα, από τον Ιανουάριο έως τον Σεπτέμβριο του 1943, εντάσσεται σε μια από τις πιο σκληρές φάσεις της Κατοχής. Μεταφερόμενος εκεί από την Ακροναυπλία, βρέθηκε αντιμέτωπος με την εξαθλίωση, την πείνα και τη συνεχή απειλή του θανάτου μέσα σε ένα από τα μεγαλύτερα στρατόπεδα συγκέντρωσης της χώρας. Η περίοδος αυτή σηματοδοτεί τη συνέχεια των διώξεων που υπέστη, αποτυπώνοντας τη βία και την αγριότητα της Κατοχή της Ελλάδας. Η εμπειρία του Κυριακούδη στη Λάρισα αποτελεί ένα ακόμη κομμάτι της συλλογικής μνήμης των πολιτικών κρατουμένων που αγωνίστηκαν να επιβιώσουν κάτω από ακραίες συνθήκες.

Αναδρομή
Το στρατόπεδο συγκέντρωσης Λάρισας, άγνωστο σήμερα στους περισσότερους, υπήρξε το πρώτο στρατόπεδο συγκέντρωσης που δημιουργήθηκε στην Ελλάδα. 
Η δημιουργία του στρατοπέδου ήταν απόφαση των Ιταλών όταν έφτασαν στη Λάρισα τον Ιούνιο του 1941.

Στεγάστηκε στους πρώην στρατώνες του αντιαεροπορικού πυροβολικού, οι οποίοι βρίσκονταν στην περιοχή του αεροδρομίου, περίπου 4,5 χιλιόμετρα από τη Λάρισα. Δημιουργήθηκε από τους Ιταλούς, τον Αύγουστο του 1941, προκειμένου να φυλακίσουν αρχικά, τους στρατιώτες (1.100 – 1.300) της 5ης Μεραρχίας Κρητών. Αποτελεί δε, μετά το στρατόπεδο Χαϊδαρίου και το στρατόπεδο «Παύλος Μελάς», το μεγαλύτερο και σημαντικότερο στρατόπεδο συγκέντρωσης στον ελλαδικό χώρο κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, με τον αριθμό των κρατουμένων που πέρασαν από αυτό να ξεπερνά τις 30.000. Υπήρχαν περιπτώσεις κατά τις οποίες ο αριθμός των κρατουμένων του ξεπερνούσε τα 1.500 άτομα.

Από την άνοιξη του 1942 στο στρατόπεδο άρχισαν να μεταφέρονται κυρίως κατάδικοι των ιταλικών στρατοδικείων. Στις αρχές του 1943 μεταφέρθηκαν 300 πολιτικοί κρατούμενοι («επικίνδυνοι κομμουνιστές») από τις φυλακές της Ακροναυπλίας.

Η εξαθλίωση των αιχμαλώτων που αργοπέθαιναν από τις καταναγκαστικές εργασίες, τις αρρώστιες, τον υποσιτισμό και τα βασανιστήρια ήταν μια καθημερινή τακτική και ο θάνατος ήταν λύτρωση. Από τον Φεβρουάριο του 1943, άρχισαν και οι εκτελέσεις κρατουμένων ως «αντίποινα» για αντιστασιακές δράσεις.

Η δραστηριότητα αυτή του στρατοπέδου κράτησε μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1943, όταν η συνθηκολόγηση της Ιταλίας με τους Συμμάχους υποχρέωσε τα ιταλικά στρατεύματα να αποσυρθούν. Το στρατόπεδο κρατουμένων έκλεισε, προσωρινά όμως, γιατί ύστερα από μερικούς μήνες δημιουργήθηκε νέο στρατόπεδο, αυτή τη φορά από τους Γερμανούς. Η γερμανική κατοχή αποδείχθηκε σκληρότερη και επαχθέστερη της ιταλικής. Οι αθρόες συλλήψεις αντιφρονούντων, χωρίς κανένα ποινικό έρεισμα, κατέληγαν σε εγκλεισμό στο στρατόπεδο κρατουμένων. Έπειτα από συνοπτικές διαδικασίες οι περισσότεροι οδηγούνταν στο εκτελεστικό απόσπασμα.

Μετά την κατοχή, οι εγκαταστάσεις κατεδαφίστηκαν και το στρατόπεδο περιέπεσε σε αφάνεια, καθώς καμιά ελληνική κυβέρνηση δεν προσπάθησε να το αναδείξει. Αν και είχε διαπραχθεί ένα αδιαμφισβήτητο έγκλημα πολέμου και θα μπορούσαν να εγερθούν ακόμη και νομικές αξιώσεις κατά τις Ιταλίας, η ελληνική πολιτεία δεν κινήθηκε προς αυτή την κατεύθυνση, αν και υπάρχουν μαρτυρίες και καταγραμμένοι νεκροί.

Πηγές:
Εφημερίδα ‘’ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ’’ Λάρισας, 30/10/2025
ΕΡΤ News, 4/11/2025
Ιστορία Εικονογραφημένη, 4/07/2023