Φολέγανδρος 1937-1938

Εξορία στη Φολέγανδρο 1937-1938

Η πρώτη εξορία του Δημήτρη Κυριακούδη ξεκινά το 1937, όταν μεταφέρεται από τις Σέρρες στη Φολέγανδρο, έναν από τους βασικούς τόπους εκτόπισης του καθεστώτος της Δικτατορία της 4ης Αυγούστου. Για έναν ολόκληρο χρόνο, έως το 1938, βίωσε την απομόνωση και τις σκληρές συνθήκες διαβίωσης ενός άνυδρου και αποκομμένου νησιού. Η εμπειρία αυτή αποτέλεσε την πρώτη δοκιμασία σε μια πορεία διώξεων, σηματοδοτώντας την αρχή της προσωπικής του διαδρομής μέσα στο σύστημα των πολιτικών εξοριών. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η παρουσία του Κυριακούδη συνδέεται με την ευρύτερη ιστορία των αγωνιστών που βρέθηκαν αντιμέτωποι με την καταστολή της εποχής.

Αναδρομή

Δίπλα στα κάθε λογής μέτρα και μεθοδεύσεις που επιστρατεύτηκαν για την ενσωμάτωση του εργατικού-σοσιαλιστικού κινήματος, υπήρξε βέβαια η καταστολή. Οι μορφές που έλαβε ποικίλλαν. Οι δε ρίζες της χρονολογούνται πολύ πριν την ίδρυση της ΓΣΕΕ και του ΚΚΕ, από την πρώτη στιγμή που οι εργάτες άρχισαν να διεκδικούν καλύτερους όρους και συνθήκες εργασίας και οι σοσιαλιστικές ιδέες να έχουν απήχηση.

Το 1914, οι σοσιαλιστές Μπεναρόγια και Γιονάς θα γίνονταν οι πρώτοι πολιτικοί εξόριστοι στην ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήματος. Βάσει του νόμου ΤΟΔ/1871 «περί καταδιώξεως της ληστείας», που το 1913 επεκτάθηκε ώστε να συμπεριλάβει την εκτόπιση κάθε ατόμου που κρινόταν ένοχο για διατάραξη της δημόσιας ασφάλειας (Ν.121/1913), οι δύο σοσιαλιστές-στελέχη της Φεντερασιόν συνελήφθησαν το 1914 στη Θεσσαλονίκη κι εξορίστηκαν στη Νάξο επειδή μετείχαν στην οργάνωση της απεργίας των καπνεργατών.

Τον Ιούλη του 1919 οι τέσσερις σοσιαλιστές που είχαν εκλεγεί στη διοίκηση της ΓΣΕΕ από το Ιδρυτικό της Συνέδριο εκτοπίστηκαν στη Φολέγανδρο, πυροδοτώντας την πρώτη πανελλαδική πολιτική απεργία.
Κατά την περίοδο που ίσχυε ο θεσμός των εκτοπίσεων, δηλαδή μεταξύ 1928 και 1971, χρησιμοποιήθηκαν συνολικά 29 νησιά του Αιγαίου ως τόποι εξορίας και φυλακής μεταξύ των οποίων και η Φολέγανδρος. Η αρχή για πιο οργανωμένες εκτοπίσεις έγινε το 1926 επί δικτατορίας Παγκάλου, όπου εκτοπίστηκαν στελέχη του ΚΚΕ, Γιώργος Κολοζώφ, Παντελής Πουλιόπουλος, Γιάννης Ζέβγος, Γιώργος Νίκολης, Περικλής Καρασκόγιας, Ορφέας Οικονομίδης κ.α. ως αυτονομιστές.

Το 1937, το δικτατορικό Καθεστώς της 4ης Αυγούστου όρισε τα νησιά Άγιο Ευστράτιο, Ανάφη, Σίφνο και Φολέγανδρο ως τόπους εξορίας «των ήσσονος βαθμού σοβαρότητος κομμουνιστών». Τα περισσότερα εξ αυτών ήταν μικρά, άνυδρα κι άγονα νησιά, με ανεπαρκή ως ανύπαρκτη επικοινωνία με άλλα νησιά ή το ηπειρωτικό μέρος της χώρας.

Τόσο η απομόνωση όσο και οι συνθήκες διαβίωσης ήταν ιδιαίτερα δύσκολες για τους εξόριστους που, εκτός από την πείνα, είχαν ν’ αντιμετωπίσουν και αρρώστιες όπως η ελονοσία, ο τύφος και η φυματίωση. Πολλοί δε θ’ αντέξουν σωματικά και ψυχικά αυτήν τη δοκιμασία.

Μεταξύ των εξορισθέντων εκείνης της περιόδου στη Φολέγανδρο ήταν σημαντικές προσωπικότητες του πνεύματος όπως η Φούλα Χατζιδάκη, ο Μιλτιάδης Πορφυρογένης κ.ά.

Πηγή:

• ΚΟΜΕΠ, Τεύχος 6, 2013. ‘’Η αντιμετώπιση του ΚΚΕ από το αστικό κράτος (1918-1936, Αν. Γκίκας
• Φολέγανδρος, Η ιστορία του νησιού, e-kyklades Ιστορία της Φολεγάνδρου, golden-greece, 5/11/2016
• Δύο λόγια για τη Φούλα Χατζιδάκη, Κώστας Παντελόγλου